Wychowanie i osobowość

Ten proces nazywa się zazwyczaj wychowaniem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Jest to bowiem celowa działalność wychowawcza, zmierzająca do ukształtowania osobowości wychowanka według przyjętego ideału wychowawczego, czyli wzoru osobowości idealnej. Wiadomo, że nigdy nie osiągnie się tego pełnego ideału, chodzi jednak o to, aby wychowankowie byli ukształtowani w sposób możliwie podobny; b) wpływ środowiska społecznego, to jest rodziny, kręgów koleżeńskich, grup rówieśników, otaczających jednostek, zbiorowości i instytucji na kształtowanie osobowości. Pedagogowie mówią czasem o tym procesie jako o wychowaniu naturalnym, socjologowie nazywają ten proces socjalizacją, czyli wprowadzeniem do udziału w życiu społeczeństwa, dokonującym się spontanicznie, przez uczestnictwo, przez przystosowywanie się, uczenie zachowywania metodą prób i błędów, nagród i kar w sposób efektywny. Ten proces wychowawczy dokonuje się przez udział w rzeczywistym życiu, w jego przebiegu obywatel uczy się, jakie są efektywne sposoby postępowania, które mogą rzeczywiście prowadzić do celu, to znaczy do realizacji aspiracji życiowych; c) wyróżnić trzeba także wpływ całkowitego środowiska i otoczenia, zarówno naturalnego jak i społeczno-kulturowego, a zatem tych wszystkich elementów, które oddziałują na jednostkę niezależnie, czy uczestniczy ona w ich przebiegu, czy też nie.