Wychowanie i osobowość

Stąd system wychowawczy w ścisłym tego słowa znaczeniu nie zawsze pozostaje w zgodzie z układami instytucjonalnymi, wyznaczającymi rzeczywiste zachowania i postępowania iv codziennym życiu. Ideał wychowawczy zakłada, że - mówiąc w wielkim skrócie - postępowanie obywatela powinno i może być zawsze kształtowane przez ideał ideologiczny, podczas gdy układy instytucjonalne, zbiorowości społeczne różnych typów stwarzają sytuacje wymagające bardzo zróżnicowanych "orientacji". Układy socjalizacyjne, w odróżnieniu od układów wychowujących, wymagają więc zróżnicowania wzorów zachowań jako koniecznych do osiągnięcia sukcesu życiowego. Trzeba także podkreślić, że nasz ideał wychowawczy i wpajane przezeń wzory postępowania są jeszcze bardziej bezradne wobec lawiny informacji napływającej do jednostki z szerszych układów otoczenia, w których ona nie uczestniczy i które nie wyznaczają bezpośrednio jej postępowania, ale które stwarzają podstawy do wyborów, ocen i możliwości orientacji życiowych.